زياده و نقصان است پس جمعا 7 قسم مىباشد « 1 » . اضافه بر مطالب فوق ، ما در بحثهاى خود ، به اين مطلب اشاره كرده‌ايم كه منشأ اختلاف گردآورندگان بحثهاى قرآن - مانند عبد اللّه بن مسعود و ابىّ بن كعب در بعضى از قرائات - وجود همين حديث است و اينكه آنان ، احرف را ( در حديث ) به لغت تفسير مىكرده‌اند و هر يك از الفاظ قرآنى كه مترادف داشته با اميال نفسانى خود به آن ، تبديل مىكردند چنانچه خواهد آمد « 2 » . و احمد و طبرانى از ابى بكرة و او از ابن مسعود ، حديث مىكند كه جبرئيل به رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله ) عرض كرد يا رسول اللّه قرآن را با يك حرف بخوان در اين موقع ميكائيل عرض كرد يا رسول اللّه از خدا بخواه تا به بيش از يك حرف اجازه دهد ، پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) نيز از خدا تقاضاى آن را نمود تا به 7 حرف رسيد . و سيوطى در اتقان مىگويد : اسانيد اين حديث ، همه خوب است « 3 » . و از ابىّ بن كعب حكايت شده كه در آيهء شريفه : « كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ » « مرّوا فيه » « سعوا فيه » و نيز از ابن مسعود روايت شده كه او در آيه شريفه « لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونا » « امهلونا » . « اخّرونا » قرائت مىكرده‌اند « 4 » . و نيز از او نقل شده كه آيه شريفه « وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ » را « كالصوف المنفوش » مىخوانده است و آيه شريفه « إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً » را « صمتا » و آيه شريفه « إِنْ كانَتْ إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً » را « زقية واحدة » قرائت مىكرده است . و از زمخشرى نقل شده كه آيه شريفه « وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما » را به يمين ( دست راست ) ، تفسير مىكرده و در وجه آن مىگفته : كه ابن مسعود « ايديهما » را « ايمانهما » قرائت مىكرده است . و از مجاهد نقل شده كه مىگفته : زخرف را نمىدانستم كه چيست ؟ و پس از آنكه در قرائت ابن مسعود ديدم كه مىخواند : « او يكون له بيت من ذهب » فهميدم كه مراد از آن ذهب و طلا است « 5 » . و از اعمش نيز نقل شده كه مىگفت : انس آيه شريفه « إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ

--> ( 1 ) التبيان ، ج 1 ، ص 7 . ( 2 ) در عنوان قرائات سبعة . ( 3 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 46 . ( 4 ) مدرك سابق . ( 5 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 257 و 258 .